Vacazzee

All about East Malaysia's travel information, people, cultures, news and events

People & Culture

Tahukah Anda Bahawa Sarawak Mempunyai Jumlah Suku Kaum yang Terbesar? Ini jawapannya.

Dimanakah terletaknya Sarawak?

Sarawak adalah sebuah negeri di dalam Malaysia dan merupakan yang terbesar di antara 13 negeri, dengan kawasan yang hampir sama dengan Semenanjung Malaysia. Sarawak terletak di barat laut Pulau Borneo, dan bersempadan dengan negeri Malaysia Sabah ke timur laut, Kalimantan (bahagian Kalimantan Borneo) di selatan , dan Brunei di utara. Ibu kota, Kuching, adalah bandar terbesar di Sarawak, pusat ekonomi negeri, dan kerusi kerajaan negeri Sarawak. Bandar lain di Sarawak termasuk Miri, Sibu, dan Bintulu. Sarawak mempunyai iklim khatulistiwa dengan hutan hujan tropika dan spesies haiwan dan tumbuhan yang banyak. Ia mempunyai beberapa sistem gua yang terkenal di Taman Negara Gunung Mulu. Sungai Rajang merupakan sungai terpanjang di Malaysia. Di samping itu, Empangan Bakun, salah satu empangan terbesar di Asia Tenggara, terletak di salah satu anak sungai, Sungai Balui. Gunung Murud adalah titik tertinggi di Sarawak.

Lambang Kemegahan Bumi Kenyalang.
Peta Negeri Sarawak.

Kepelbagain Kaum dan Etnik.

Tahukah anda bahawa penduduk Sarawak mepunyai kepelbagaian yang terdiri daripada pelbagai kaum dan etnik? Sarawak mempunyai lebih daripada 40 kumpulan sub-etnik, masing-masing dengan bahasa, budaya dan gaya hidupnya sendiri. Dengan itu, Sarawak merupakan jumlah yang terbesar di Malaysia yang mempunyai pelbagai suku kaum. Ini menjadikan demografi Sarawak sangat berbeza dan unik berbanding rakan sejawatannya di Semenanjung. Sememangnya di sekolah dahulu hanya terdapat beberapa sahaja yang disenaraikan di dalam buku teks sejarah. Sekiranya anda melihat sendiri dan melawat ke Sarawak, anda pasti akan terkejut kerana mempunyai kepelbagaian bangsa dan etnik. Secara umumnya, terdapat enam kumpulan etnik utama di Sarawak iaitu Iban, Cina, Melayu, Bidayuh, Orang Ulu, Melanau dan beberapa kumpulan etnik minor yang diletakkan secara kolektif. Selain dari itu, Sarawak juga mempunyai kepelbagaian kaum dan juga etnik seperti Kelabit, Bisaya, Brunei, Bukitan, Kayan, Kedayan, Kenyah, Klemantan, Melayu Sarawak, Lun Bawang, Penan, Punan, Sa’ban, Selako dan Ukit.

Kaum dan Etnik Utama di Sarawak.

IBAN

Orang Iban atau Dayak laut adalah cabang dari masyarakat Dayak Borneo, di Asia Tenggara. Kebanyakan Iban berada di negeri Sarawak. Ianya dipercayai bahawa istilah “Iban” pada asalnya merupakan contoh yang digunakan oleh orang Kayan, yang pada awalnya berhubungan dengan mereka yang merujuk kepada Dayak Laut di kawasan sungai Rajang sebagai “Hivan”. Iban terkenal dengan gelaran “Headhunters” dan penghijrahan dari wilayah ke wilayah yang lain, dan mempunyai reputasi menakutkan sebagai suku yang kuat berperang dan berjaya. Di dalam buku sejarah sekolah, terdapat seorang pahlawan yang berketurunan Iban yang dipanggil Rentap. Dengan kata-kata azimat seperti “Agi Idup, Agi Ngelaban” ini, ianya menunjukkan bahawa kaum dan etnik ini sangat berani dalam memperjuangkan bangsa mereka sehingga ke titisan darah yang terakhir. Sejak ketibaan orang Eropah dan penjajahan selanjutnya di kawasan itu, penguasaan kepala secara beransur-ansur hilang daripada amalan, walaupun banyak adat istiadat puak dan amalan serta bahasa Iban terus berkembang maju. Penduduk Iban dipusatkan di Sarawak, Brunei, dan di wilayah Kalimantan Barat, Indonesia. Mereka secara tradisinya tinggal di rumah panjang yang disebut rumah panjai dalam bahasa Iban.

BIDAYUH

Kebanyakan kampung-kampung Bidayuh boleh ditemui di kawasan pedalaman Lundu, Bau, Padawan, Penrissen, dan daerah Serian. Kawasan di mana mereka tinggal terutamanya di lembangan Sungai Sarawak dan berbukit-bukit ke hutan pergunungan, secara tradisinya berfungsi oleh perkembangan pertanian dan pemburuan di sekitar ladang-ladang yang dihuni oleh kampung-kampung induk yang terletaknya di bukit-bukit untuk perlindungan. Hari ini, hampir semua kampung rumah panjang tradisional telah digantikan oleh rumah-rumah individu, melalui jalan raya dan ada beberapa ladang pertanian dan penekanan yang lebih kecil terhadap peningkatan padi bukit. Pokok buah, terutamanya Durian, kekal sebagai penanda hartanah. Ciri seni bina dan budaya Bidayuh yang tersendiri adalah kepala rumah, kini digunakan sebagai simbol. Kira-kira 25 dialek Bidayuh (Dayak Daratan) yang dituturkan di Sarawak, Malaysia, boleh dikelompokkan kepada empat kelompok dialek umum yang boleh difahami: Timur, Tengah, Tanah Tinggi dan Barat. Di Sarawak biasanya dituturkan tiga kumpulan linguistik utama tetapi ini boleh dipecahkan walaupun di luar senarai kerana kebanyakan orang boleh dibezakan oleh penduduk tempatan dari peringkat kampung melalui perbezaan yang lebih kecil dalam perbendaharaan kata dan intonasi. Setiap kawasan bercakap dialek mereka sendiri.

ORANG ULU

Orang Ulu adalah kumpulan etnik di Sarawak yang bererti orang yang tinggal berdekatan dengan sumber sungai dan merupakan istilah yang digunakan secara kolektif untuk menerangkan pelbagai puak yang hidup di kawasan pedalaman Sarawak. Kumpulan utama untuk Orang Ulu ini termasuklah Kayan dan Kenyah manakal kumpulan jiran yang lebih kecil ialah Kajang, Kejaman, Punan, Ukit, dan Penan. Pada masa kini, definisi itu juga merangkumi kaum yang ada di Sarawak seperti Lun Bawang, Lun Dayeh (bermaksud “upriver” atau “jauh hulu), Berawan, Saban serta Kelabit yang tinggal di dataran tinggi. Orang Ulu adalah istilah yang diwujudkan secara rasmi oleh kerajaan untuk mengenal pasti beberapa etnik dan subteknik yang kebanyakannya hidup di kawasan berdekatan sungai dan bukit di Sarawak. Kebanyakan mereka tinggal di daerah Baram, Miri, Belaga, Limbang dan Lawas. Orang Ulu sangat berseni dengan rumah panjang yang dihiasi dengan hiasan mural dan ukiran kayu. Mereka juga terkenal dengan kerja keras dan pembuatan tatu yang terperinci daripada mereka. Orang-orang Orang Ulu juga boleh dikenal pasti dengan bunyi muzik mereka yang unik yang dimainkan oleh sapeh, alat musik yang mirip dengan mandolin.

MELANAU

Melanau dianggap sebagai antara peneroka asal Sarawak. Asalnya Malanau daripada Mukah dan Melanau secara tradisinya tinggal di rumah tinggi. Pada masa kini, mereka telah mengamalkan gaya hidup Melayu, yang tinggal di kampung-jenis pemukiman. Secara tradisinya, Melanau adalah nelayan dan masih hingga ke hari ini, mereka terkenal sebagai pembina beberapa buah bot dan bertukang. Walaupun Melanau secara etnik berbeza daripada orang Melayu, gaya hidup dan amalan mereka agak serupa. Ini terutamanya berlaku di bandar-bandar besar. Kaum Melanau dipercayai pada mulanya memanggil semangat dalam praktik verging pada paganisme. Hari ini kebanyakan Melanau adalah umat Islam sementara beberapa orang telah bertaubat kepada agama Kristian (terutama di sekitar kawasan Mukah & Dalat). Bagaimanapun, ada yang masih merayakan festival animis tradisional seperti Festival Kaul tahunan di daerah Mukah.

Kumpulan Etnik: Pecahan daripada Etnik Utama di Sarawak.

BISAYA

Bisaya adalah orang asli, tertumpu di sekitar Sungai Limbang di negeri utara Sarawak. Kebanyakan orang Bisaya adalah orang Kristian. Bisaya juga ditemui di Sabah. Orang asli Bisaya telah lama menetap di Borneo. Mereka mahir dalam bidang pertanian seperti penanaman padi & penanaman ginger. Mereka juga memburu binatang liar dan haiwan domestik belakang seperti ayam, kambing dan kerbau. Masyarakat orangaya juga mahir dalam menangkap ikan, baik di dalam sungai dan laut.

Sungai Limbang.

SALAKO DAN LARA

Kumpulan etnik ini membentuk minoriti kecil dengan kajian yang sangat sedikit atau tidak menyeluruh yang dilakukan oleh mana-mana pihak pada dialek, kebudayaan dan sejarah mereka. Walaupun dikelaskan sebagai Bidayuh, budaya Salako dan Lara tidak mempunyai persamaan dengan kumpulan Bidayuh yang lain dan tradisi oral mereka mendakwa sejarah keturunan dan penghijrahan yang berbeza. Ianya difahamkan kerana kumpulan ini tinggal di dalam kawasan majoriti Bidayuh dan hakikat bahawa mereka juga lebih suka tinggal di satu kawasan pedalaman yang kekal, kemungkinan besar untuk sebab-sebab pertanian dan bukan bercabang ke lokasi-lokasi lain yang bertentangan dengan kaum lain, mereka berikut dikumpulkan bersama sebagai Dayak Daratan.

KAYAN

Suku Kayan membina rumah panjang mereka di pedalaman utara di tengah-tengah Sarawak di Sungai Baram, Sungai Rejang atas dan Sungai Tubau yang lebih rendah, dan secara tradisinya merupakan pemburu kepala ataupun “Headhunter”. Kayan sangat terkenal dengan kepakaran mereka membuat bot yang diukir daripada kayu belian, kayu yang terkeras daripada kayu hutan tropika.

KELABIT

Kumpulan Kelabit ini membentuk komuniti yang ketat dan mengamalkan kaedah pertanian yang digunakan untuk generasi. Terkenal dengan pertanian beras mereka, mereka juga menanam pelbagai tanaman lain yang sesuai dengan iklim sejuk di Highlands Bario. Kumpulan sub-etnik Kelabit ada berkait rapat dengan Lun Bawang.

KENYAH

Terdapat sedikit bukti sejarah mengenai asal usul suku Kenyah. Namun, jantung mereka adalah Long San, di sepanjang Sungai Baram dan Belaga di sepanjang Sungai Rajang. Budaya mereka sangat mirip dengan suku kaum Kayan yang mana mereka hidup dalam hubungan rapat. Kampung Kenyah yang tipikal terdiri daripada hanya satu rumah panjang. Kebanyakan penduduk adalah petani, menanam padi di kawasan hutan terbakar. Dengan perkembangan pesat ekonomi, terutamanya dalam industri perkayuan, ramai di antara mereka bekerja di cam kayu.

SEBUP

Sebup adalah salah satu kumpulan yang paling kurang dikenali di Sarawak dan boleh didapati di Sungai Tinjar di Bahagian Miri Sarawak. Dalam kumpulan Sebup adalah subkumpulan yang termasuk Long Pekun, Maleng, Lirong, Long Kapah, Long Lubang, Teballau dan Long Suku. Para penyelidik kebudayaan mengakui bahawa terdapat sungai Sebup di Usun Apau di mana Sebup mendapat nama etnik mereka. Nenek moyang Sebup dikatakan tinggal di lembah yang bersebelahan di sebelah selatan Usun Apau iaitu Seping, Menapun, Menawan dan Luar sungai sebelum mereka bergerak ke utara menuju Tinjar. Hari ini, Sebup terdapat di Long Luyang, Long Batan, Long Selapun, Long Pala, Long Nuwah dan Long Subeng. Di antara rumah panjang, Long Luyang adalah penyelesaian Sebup yang terpanjang dan paling ramai. Ia terdiri daripada lebih daripada 100 unit.

PUNAN BAH

Anda jangan keliru di antara Penan ataupun Punan kerana Punan Bah atau Punan adalah kumpulan etnik yang berbeza yang terdapat di Sarawak Mereka kebanyakannya ditemui di sekitar kawasan Bintulu. Mereka hidup dalam ekonomi campuran, terlibat dalam gaya pertanian yang ditanam, dengan padi bukit sebagai tanaman utama & ditambah dengan pelbagai tumbuh-tumbuhan tropika lain. Memburu, memancing, dan mengumpulkan sumber hutan merupakan penyumbang penting kepada ekonomi mereka. Punan is often indiscrimately & collectively used to refer to the then unknown or tribes as such as Punan Busang, Penihing, Sajau Hovongan, Uheng Kareho, Merah, Aput, Tubu, Bukat, Ukit, Habongkot and Penyawung. Punan sering digunakan secara tidak sengaja dan secara kolektif digunakan untuk merujuk kepada suku bangsa yang tidak diketahui atau belum dikelaskan seperti Punan Busang, Penihing, Sajau Hovongan, Uheng Kareho, Merah, Aput, Tubu, Bukat, Ukit, Habongkot dan Penyawung.

LUN BAWANG

Lun Bawang juga dikenali sebagai pemburu dan nelayan. Selain itu, mereka juga dikenali sebagai Murut dari Sarawak dan berkait rapat dengan Lun Dayeh di Sabah.

Kesimpulannya, banyak lagi suku kaum yang tidak disebut di dalam Blog ini kerana jumlahnya terlalu banyak untuk kita meletakkannya satu persatu. Namun, suku kaum utama yang patut diketahui adalah Iban, Bidayuh, Orang Ulu dan Melanau. Sarawak merupakan jumlah terbesar di Malaysia yang mempunyai kepelbagaian suku kaum.

Leave a Reply